Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Kultura OSTRZE KU GÓRZE

Flickr (Joan Valls)

13.05.2013 | 19:55

Elementy miecza samuraja

Praca zgłoszona do konkursu na esej o Japonii przez Panią Malwinę Pierzchałę.

Katana (刀) -termin, z którym spotkał się przynajmniej raz każdy fan kultury japońskiej.

Katana, zwana również, daito to długi miecz samurajski, który stał się popularnym obiektem kolekcjonerskim nie tylko w Japonii, ale i na całym świecie.

W okresie Muromachi (1392-1573) miecz ten stał się podstawowym uzbrojeniem każdego samuraja tym samym zastępując wcześniejszy tachi. Noszony był po lewej stronie pasu obi, ostrzem ku górze, co umożliwiało jednym ruchem sięgnąć po miecz jednocześnie zadając cios.

Katana różni się od swoich poprzedników, według japońskich norm długość miecza powinna odpowiadać niemniejszej mierze niż 2 shaku, czyli polskim 60, 6 centymetrów zwykle jednak ostrze miecza wynosi od 70 do 80 centymetrów.

Ważnym elementem miecza samurajskiego jest metalowy kołnierz na zakończeniu rękojeści –fuchi.

Wykonane są one z żelaza lub miedzi jednak trafiają się również i takie wykonane ze srebra czy nawet złota. Te najstarsze rękojeści posiadały wstawki ze skóry rekina lub płaszczki, które to za zadanie miały wchłaniać pot i wzmacniać uchwyt. Dekoracje umieszczane na kołnierzu zwykle przedstawiały jakąś postać lub niekiedy wydarzenie. Wyjątkowo często sceny przedstawione na fuchi miały nawiązanie do baśni i legend japońskich. Artysta, który w dawnej Japonii wykonywał elementy rękojeści miecza umieszczał sygnatury zwykle z jednej lub drugiej strony otworu na miecz. Uznawani mistrzowie mieli prawo kończyć swój podpis znakiem Kao, który jednak nie oznaczał nic w sensie językowym, był to osobisty znak graficzny osoby wykonującej kołnierz. Jeżeli osoba kolekcjonująca fuchi natrafi na owy znak, może mieć pewność, że jest to wyjątkowo cenny nabytek.

Razem w parze wraz z kołnierzykiem fuchi występuje kapturek rękojeści, po japońsku kashira.

Znajduje się on na końcu każdej rękojeści miecza samurajskiego. Tak jak w przypadku kołnierzyka, kashira również wykonywany był z miedzi lub żelaza, ale także z shakudo, czyli stopu miedzi ze złotem, zdarzały się również i takie wykonane z wypolerowanego, bawolego rogu. Wytwarzaniem ich zajmowali się wyłącznie cenieni mistrzowie, istniały wielopokoleniowe szkoły, które uczyły tak wysoko poziomowej sztuki.

Kapturek mógł przyjmować przeróżne motywy dekoracyjne jednak najczęściej były to kwiaty, pejzaże, bogowie oraz duchy z legend. Mały, czasami też pojedynczy obrazek traktowany jest jak miniaturowe dzieło sztuki, może dla przeciętnego Europejczyka zrozumienie przesłania takiej dekoracji może być trudne, a czasami nawet niemożliwe, jednak unikatowy kształt oraz precyzja rysunku z pewnością budzi w nas zachwyt.

Kolejnymi, tym razem stosunkowo drobniejszymi elementami rękojeści są małe, ozdobne guzy umieszczone pod oplotem rękojeści miecza- menuki.

Para owych guzów należy do zestawu metalowych elementów miecza- mitokoromono.

Miejsce znajdowania się menuki nie było przypadkowe, umieszczane po obu stronach rękojeści w różnej odległości od tsuby powodowało to, że podczas walki palce obu rąk spotykały się na owych guzkach. Nietrudno domyślić się, że dzięki temu uchwyt stawał się silniejszy, a to bezwątpienia było jedną z ważniejszych cech przy wykonywaniu ataku jak i również w obronie.

Początkowo menuki wyglądały jak dwa zwyczajne guziki jednak z czasem zaczęto bardziej przykładać uwagę do wyglądu-tak małych, lecz ważnych elementów katany. Wzory oraz tematyka w późniejszym wykonaniu tych elementów nie znała granic. Zazwyczaj menuki po obu stronach były identyczne, mogły to być rozchylone płatki kwiatów lub postaci bogów. Zdarzały się również i takie pary, które różniła niewielka, lecz widoczna rzecz. Doskonałym przykładem mogą być dwa wizerunki strażników Nio czy nawet para smoków-żeński i męski. Mimo, że jest to niewielki element miecza, są one bardzo cenione, występują na przeróżnych aukcjach, galeriach oraz mogą posiadać specjalne certyfikaty, które są w stanie potwierdzić ich autentyczność i rangę historyczną.

Kolejnym ważnym elementem, bez którego nie ma możliwości zmontować miecza samurajskiego w kompletnej oprawie jest nasadka na głownię- habaki.

Nasadka wykonywana była z pasku metali miękkich, które były w odpowiedni sposób skuwane, jednak musiał być wykonany z wyjątkową precyzją i dokładnością. Habaki, które byłoby źle dopasowane do pochwy, w której trzyma się miecz stwarzało możliwość, że miecz mógłby wypadać lub całkowicie na odwrót- trudno byłoby go wydobyć.

Jak na dostojnych i przywiązujących dużą uwagę do wyglądu Japończyków, nawet nasadka na głownię doczekała się pięknych zdobień. Najczęstszym motywem dekoracyjnym były ukośne nacięcia, które symbolizowały deszcz, natomiast przy mieczach ważnych osób, habaki mogło mieć wygrawerowany herb klanu samurajskiego. Szczególnie budzące zainteresowanie są nasadki w kształcie góry Fudżi- symbolu siły jak i samej Japonii. Jak powszechnie wiadomo Japończycy oddają górze Fudżi szacunek, a wręcz przypisują jej magiczną moc. Kształt ten bezwątpienia jest jednym z tych rzadziej spotykanych.

Kojiri (lub sayajiri), czyli trzewik pochwy miecza, to bardzo skromny jednakże ważny element miecza prawdziwego samuraja. Znajduje się on na zakończeniu pochwy miecza. Zazwyczaj wykonywane z metalu, co miało przydatne, praktyczne zastosowanie. Zakończenie pochwy miecza często narażane było na uderzenia, co mogło skutkować uszkodzeniem miecza, metalowe kojiri doskonale chroniło przed owymi uszkodzeniami, ponadto w wyjątkowych sytuacjach samuraj miał możliwość zadania ciosu właśnie tym trzewikiem, które zadawało niewyobrażalny ból.

Oczywiście nie możemy wyobrazić sobie elementu miecza samurajskiego(poza samym ostrzem) bez żadnych zdobień! Kojiri mogło być równie bogato zdobione tak samo jak fuchi czy kashira oraz być w różnych kształtach. Najprostszym kształtem jest ‘miseczka’ naklejana na zakończenie pochwy, z reguły prosta.

Koshirae, bo taką nazwę nosi pełna oprawa miecza, to ‘opakowanie’, w której znajduje się miecz.

Chociaż różnica między mieczem, a mieczem w koshirae nie jest duża, bo różnica jest zaledwie taka, że w oprawie nie ma stalowej głowni, a jedynie jest drewniana replika zwana tsunagi, jest to kolejny członek rodziny katany. Koshirae można pogrupować na kilka sposobów. Pierwszym podziałem jest ken i wanto, (oprawy proste i te mające krzywiznę), kolejnymi są podziały według okresu historycznego, miejsca wykonania, stosowane dekoracje, używane materiały i wiele innych kategorii, które można by wymieniać. Okresami, kiedy to koshirae miało swój złoty czas był okres Heian, kiedy to oprawy wytwarzano pod silnym wpływem artyzmu chińskiego, Azuchi-Momoyama- czas władzy wielkiego wodza, który zakochany był w złotych dekoracjach i równie ważne w historii Koshirae- lata panowania szoguna Tokugawy. Obecnie miłośnicy i kolekcjonerzy mogą podziwiać je w muzeach na terenie Japonii.

Aby miecz ładnie wyglądał i pozostał w swojej świetlności musi mieć specjalną podstawkę!

Katanakake, zawsze wykonana z polerowanego, wyrzeźbionego drewna jest miejscem ‘spoczynku’ cennego miecza. Jak w orgiami nie stosuje się kleju i nożyczek, tak przy wykonaniu japońskiej podstawy pod miecze nie używa się śrub, gwoździ ani wkrętów. Całość złączona jest ze sobą za pomocą wycięć lub wpustów.

Katana musi być położona poziomo oraz mieć rękojeść w lewej strony. Kolekcjonerzy lub zwyczajnie miłośnicy mieczy samurajskich powinni wiedzieć, że odłożenie miecza inaczej jest w Japonii niezwykle nietaktowne. Katanakake potrafi być prostą podstawą, ale może również zadziwić swoimi rzeźbieniami chociażby w kształcie góry Fudżi. Również na nich malowało się przepiękne obrazy oraz herby rodzinne. Katanakake, jako mały mebel budzi ogromne zainteresowanie wśród miłośników katany i całego wyposażenia miecza prawdziwego samuraja.

Obecnie kolekcjonowanie, aukcje czy wszelakie wystawy katany są popularne na cały świat.

Ceny takich mieczy są stosunkowo różne. Najpiękniejsze okazy oczywiście można nabyć w Japonii, jednak wywiezienie ich poza teren kraju jest trudne, jednak galerie czy sklepy w Kraju Kwitnącej Wiśni, które znajdują się, w każdym większym mieście mogą pomóc nam załatwić niezbędne formalności, co daje nam sposobność na bezproblemowy zakup i wywóz miecza.

ŹRÓDŁA

Henryk Socha „Japonia, leksykon konesera”
Henryk Socha „Tsuba, elementy broni samurajskiej”
Katana.pl

TAGI:

samuraje  

NASZE ARTYKUŁY

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy