Cała Japonia w jednym miejscu!
Najświeższe wiadomości, artykuły i ciekawostki

ISSN 2450-3193

Technika LEKCJA BIOLOGII. RECENZJA „THE MANGA GUIDE BIOLOGIA MOLEKULARNA” ORAZ „THE MANGA GUIDE BIOCHEMIA”

Okładki „The Manga Guide Biologia molekularna” oraz „The Manga Guide Biochemia”; źródło: Księgarnia internetowa PWN

20.02.2019 | 18:40
Autor: Magdalena Bloch

Dzięki recenzowanym podręcznikom można zrozumieć mechanizmy rządzące żywym organizmem.

Książki z serii „The Manga Guide” to połączenie japońskiego komiksu i podręcznika z dziedzin akademickich i dotyczą takich tematów, jak wszechświat, mikroprocesory, bazy danych czy omawiane tym razem biologia molekularna oraz biochemia. Autorem obu publikacji jest Masaharu Takemura – profesor nadzwyczajny na Wydziale Nauk Uniwersytetu w Tokio. Za warstwę wizualną komiksów odpowiadają mangacy Sakura („The Manga Guide Biologia molekularna”) i Kikuyaro („The Manga Guide Biochemia”).

 „The Manga Guide Biologia molekularna” oraz „The Manga Guide Biochemia”

Biologia molekularna to, jak mówi profesor Moro – bohater jednego z podręczników Takemury, „[...] dziedzina nauki, która bada, jak cząsteczki zachowują się w komórkach i co wynika z tych oddziaływań między cząsteczkami”. Książka ta jest więc poświęcona takim zagadnieniom, jak budowa i funkcje komórki, elementy tworzące kod genetyczny, procesy, które mu towarzyszą, rola białka w podziale komórki czy technologia genetyczna. Fabuła komiksu skupia się na dwóch studentkach Rin i Ami, które opuszczały zajęcia z biologii molekularnej. Prowadzący je profesor Moro postanawia wysłać dziewczęta na swoją prywatną wyspę, aby tam mogły uczestniczyć w zajęciach wyrównawczych, prowadzonych przez Marcusa, asystenta profesora Moro, z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości. Bohaterowie (a przy okazji i czytelnik) dzięki tej technologii wchodzą do wnętrza komórki i mogą oglądać wszystko z bliska, jej budowę czy procesy zachodzące w jej poszczególnych elementach. Razem z Rin i Ami odbiorca może dowiedzieć się m.in. o aminokwasach, podziałach komórki, strukturze DNA i czym różni się ono od RNA, jak odbywa się transfer tego drugiego, czym są chromosomy i dlaczego noszą taką nazwę oraz wiele więcej. Autor podręcznika porusza w nim ważne zjawiska dotyczące współczesnych problemów, np. co jest przyczyną nowotworów, jak powstaje anemia sierpowa (przy okazji – dlaczego krew jest czerwona). Uwrażliwia na to, jak wiele w świecie biologii molekularnej jest jeszcze do zbadania i jest polem do popisu dla naukowców.

Natomiast we Wprowadzeniu do drugiej z książek można przeczytać, że „biochemia to połączenie biologii i chemii, które razem wyjaśniają procesy życiowe na najbardziej podstawowym poziomie”. Zrozumienie tych mechanizmów jest ważne dla Kumi – bohaterki komiksu „The Manga Guide Biochemia” – która postanawia schudnąć, jednak przeszkadza jej w tym zamiłowanie do jedzenia. Zamierza więc pościć, ale jej przyjaciel Nemoto oraz profesor Kurosaki z uniwersytetu, na którym studiuje chłopak, postanawiają wyjaśnić jej, jak funkcjonuje ludzkie ciało. W tym celu podają Kumi robota endoskopowego, który pokazuje jej ciało od środka. To urządzenie wykorzystują także przy omawianiu procesów zachodzących w komórkach roślin. Początkowe zagadnienia mogą być powtórką dla czytelnika podręcznika o biologii molekularnej, ponieważ dotyczą budowy i funkcji komórki. Wiedza z obu książek miejscami się zazębia, ale „Biochemia” poszerza informacje dotyczące reakcji chemicznych zachodzących w komórkach zwierzęcych (w tym ludzkich) i roślinnych. Omawiane są więc takie procesy (i ich etapy) jak fotosynteza czy oddychanie wewnętrzne (oraz zależność między nimi w wymiarze globalnym – jak to wpływa na codzienność czytelników). Wyjaśnione zostają także zagadnienia dotyczące tego, jak określa się grupę krwi, czym są enzymy i jakie jest ich zadanie, dlaczego rośliny (a szczególnie warzywa i owoce) są takie smaczne oraz dlaczego nie każdy cukier jest słodki. Czytelnik może poznać też metody pracy biochemika, a także dowiedzieć się więcej o powstaniu oraz rozwoju dziedziny znanej dziś jako biochemia i roli, jaką w tym odegrał Eduard Buchner. Studiując podręcznik „The Manga Guide Biochemia”, można zrozumieć banalną, acz często nieuświadomioną prawdę, że reakcje chemiczne zachodzą w ciele człowieka przez cały czas.

W obu podręcznikach zachowano strukturę znaną z poprzednich tomów serii – fabularyzowany komiks przeplata się z naukowymi notatkami, wyjaśniającymi kwestie niedoprecyzowane w części mangowej. Wydaje się, że tym razem proporcje obu segmentów zostały świetnie zbilansowane. Książka poświęcona biochemii zawiera dodatkowo miejsce na notatki. Autor podręczników zawiłe meandry wiedzy biologicznej stara się przekazać w jak najprostszy i najczytelniejszy sposób. W „The Manga Guide Biologia molekularna” wykorzystuje analogie do rzeczy znanych z życia codziennego, np. pory w otoczce jądra komórkowego porównuje do dziur w plastrach miodu, a sekwencję sygnałową, składającą się z kilku połączonych aminokwasów, do biletu, którym można dostać się do jądra komórkowego. Porównuje również genom (zbiór sekwencji każdej nici DNA w organizmie) do biblioteki. Innym zabiegiem wykorzystywanym przez autora jest antropomorfizacja białek i alkoholu – przedstawienie ich za pomocą ludzkich postaci lub człekopodobnych organizmów. W odróżnieniu rybosomów, lizosomów oraz peroksysomów i ich funkcji ma pomóc odwołanie do ich greckiego źródłosłowu: some – ciało, lyso – rozkład (funkcja lizosomów to rozkładanie cząsteczek), peroxi – nadtlenek (funkcja peroksysomów to unieszkodliwianie za pomocą tlenu niebezpiecznych substancji – analogicznie do wody utlenionej). Kolejnym sposobem, mającym ułatwić zrozumienie kwestii poruszanych w książce, są nawiązania do popkultury, np. wprowadzenie człowieka Enzyma na wzór superbohaterów.

Część teoretyczna „The Manga Guide Biologia molekularna"

W „The Manga Guide Biochemia” autor również wykorzystuje analogie, np. wytwarzanie ATP porównuje do zarabiania pieniędzy lub substraty do mioteł, a enzymy do ludzi po to, żeby zrozumieć stężenie substratu. Takemura korzysta też z innego sposobu znanego z „Biologii molekularnej”, czyli antropomorfizacji enzymów czy cholesterolu (który ma być zły, ale okazuje się, że taki nie jest, ponieważ wytwarza niektóre hormony płciowe czy witaminę D). Pomocne jest także wyjaśnienie krok po kroku każdego procesu omawianego w książce, np. sposobu tworzenia ATP przez fotofosforylację. Jednak pomimo tylu zabiegów ułatwiających lekturę w „The Manga Guide Biochemia” większość zagadnień trudno od razu zrozumieć i może być potrzebna powtórna lektura (wszystko zależny od predyspozycji czytelnika). Wydaje się też, że ta część jest przeładowana materiałem i liczbą informacji, przez co może wywołać znudzenie u czytelnika.

Część teoretyczna „The Manga Guide Biochemia”

W podręczniku poświęconym biologii molekularnej postacie bohaterek zbudowane są na zasadzie kontrastu – Ami jest spokojna, urocza, dziewczęca, pozytywnie nastawiona, kreowana na głupiutką (kilka razy pojawia się żart, że jej mózg się przeładował), natomiast Rin jest porywcza, z dystansem podchodzi do nowych rzeczy, dokucza Ami. Mimo że ich charaktery nie są zbyt rozbudowane, są lepiej nakreślone niż osobowość Markusa, który po prostu jest i wyjaśnia dziewczętom oraz czytelnikowi zagadnienia biologii molekularnej. Natomiast cała historia, a szczególnie jej koniec, może zostać odebrana jako smutna, a zarazem moralizująca. Jednak w książce pojawiają się też momenty humorystyczne, ale – być może jest to kwestia tłumaczenia (należy tu przypomnieć, że nie jest to przekład japońskiego oryginału, a anglojęzycznej wersji), być może zabieg autora – można czasem odnieść wrażenie, że są wymuszone, a niektóre komediowe sceny mogą nawet się niektórym wydać wręcz żenujące.

W części dotyczącej biochemii postacie również nie są zbyt rozbudowane – mają określone cele i dla nich są zbudowane. Kumi pragnie odkryć sekrety odżywiania i z tego powodu zaczyna się cała akcja komiksu. Nemoto i profesor Kurosaki jej w tym pomagają, chłopak przy okazji chce zwrócić na siebie jej uwagę, a celem Kurosaki jest zeswatanie bohaterów. Pojawia się więc wątek romantyczny, a pragnienia wszystkich postaci zostają spełnione. W tym tomie również występuje humor, ale zdecydowanie rzadziej niż w części poświęconej biologii molekularnej. Jednak jest momentami odpychający, ponieważ oscyluje na poziomie żartów o włosach zalegających w odpływie wanny.

Część komiksowa „The Manga Guide Biochemia”

Jeśli chodzi o warstwę wizualną omawianych pozycji, w obu komiksach rysunki są miłe dla oka, estetyczne, szczególnie w „The Manga Guide Biologia molekularna”, gdzie co prawda postacie są narysowane mniej szczegółowo, ale kreska jest delikatniejsza. W „The Manga Guide Biochemia” linie są zdecydowanie grubsze, a czerń jest intensywniejsza i bardzo nasycona. W obu komiksach dobrze została oddana mimika twarzy postaci. Ma się jednak wrażenie, że w tym rysowanym przez Sakurę tła zostały bardziej wypełnione, choć i tak są one ubogie – podobnie jak we wszystkich dotąd recenzowanych tomach serii „The Manga Guide”.

Część komiksowa „The Manga Guide Biologia molekularna"

W podręczniku poświęconym biologii molekularnej błędów językowych jest zdecydowanie mniej (w podrównaniu do „The Manga Guide Biochemia” oraz poprzednich części), nie rzucają się zbytnio w oczy, ale nadal gdzieniegdzie brakuje przecinka czy nie ma spacji oddzielającej jeden wyraz od drugiego. W drugiej recenzowanej książce te błędy pojawiają się dosyć licznie – literówki, pomijanie wyrazów czy drukowanie tekstu na tekście, przez co jest nieczytelny. Tytuły naukowe Moro i Kurosaki są używane niekonsekwentnie – raz byli oni profesorami, innym razem doktorami. Nadal nietłumaczone i nieczyszczone są onomatopeje i kwestie niedialogowe – jest to prowadzone chaotycznie (szczególnie w „The Manga Guide Biologia molekularna”) – niektóre takie partie tekstu zostały zachowane w języku japońskim, inne jednak przetłumaczono na język polski, a w niektórych miejscach kwestie w języku polskim występują obok tych w języku japońskim. Atutem podręcznika biologii molekularnej jest bibliografia – mimo że fragmentaryczna, pozwala czytelnikowi uzupełnić podane w książce treści. Oba tomy zawierają indeks rzeczowy, który może być pomocny, np. przy kolejnej lekturze podręczników. Czytelnik w obu pozycjach odnajdzie też notkę o autorze i zespole produkcyjnym wydania japońskiego oraz o aktualizacjach. Cena detaliczna komiksów (podobnie jak pozostałych tomów z serii „The Manga Guide”) to 69 zł, mimo że liczba stron publikacji różni się: „Biologia molekularna” ma ich 226, a „Biochemia” 268. Książki zostały wydane w formacie trochę mniejszym niż B5, w układzie od lewej do prawej, są klejone, w miękkich okładkach bez skrzydełek.

Autor podręczników uświadamia czytelnikom rolę biologii molekularnej i biochemii w codziennym życiu. Wyjaśnia, że leczenie ludzi jest możliwe dzięki nauce o cząsteczkach. Czytelnik poznaje wpływ studiowania biologii molekularnej, np. w masowej produkcji insuliny dla diabetyków. Takemura objaśnia, czym jest spersonalizowana medycyna i czy na postawie genów można wiedzieć, na jaką chorobę się zachoruje, a także mobilizuje do refleksji na te tematy. Wyjaśnia też, że biochemia jest ważna dla każdego, kto chce zajmować się ludzkim ciałem lub zjawiskiem życia albo kto chce je zwyczajne bardziej poznać. Uczy, aby w diecie zachować równowagę i zdrowy rozsądek – nie trzeba wykluczać z niej tłuszczów (do czego początkowo dąży Kumi), a tylko przyjmować go w umiarkowanej ilości. Omawia aktualne choroby cywilizacyjne (otyłość, nadciśnienie, miażdżycę, itp.) – ich przyczyny, skutki czy reakcje chemiczne w naszym organizmie, które za nimi stoją. Uwrażliwia czytelnika na zainteresowanie swoim ciałem i zdrowiem.

The Manga Guide Biologia molekularna
Autor: Masaharu Takemura, Sakura
Tłumacz: Małgorzata Dąbrowska-Kowalik na zlecenie WITKOM Witold Sikorski
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN
Rok wydania: 2018 

The Manga Guide Biochemia
Autor: Masaharu Takemura, Kikuyaro
Tłumacz: Małgorzata Dąbrowska-Kowalik na zlecenie WITKOM Witold Sikorski
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN
Rok wydania: 2018

SYLWETKA AUTORA

TAGI:

medycyna   manga i anime   zdrowie   literatura   edukacja   nauka   komiks  

NASZE ARTYKUŁY

NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY

Kitsune - japońskie lisy

Komu macha maneki-neko?

PATRONUJEMY

PARTNERZY

Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy
Partnerzy